Chương 36

Khi nhận được thư của ông Darcy, Elizabeth không nghĩ rằng trong đó sẽ có lời cầu hôn lặp lại. Nhưng nàng cũng chẳng đoán được nội dung sẽ là gì. Có thể dễ dàng hình dung nàng đã đọc lá thư háo hức đến mức nào, và lòng nàng rối bời bao nhiêu cảm xúc lẫn lộn. Những cảm xúc nàng cảm nhận trong lúc đọc không thể nào diễn tả hết bằng lời. Ban đầu nàng ngạc nhiên khi thấy ông tin rằng mình có thể đưa ra lời biện minh nào đó. Nàng tin chắc rằng nếu ông còn chút liêm sỉ, hẳn ông sẽ không dám thốt ra bất cứ điều gì ngoài những lời không đáng nhắc tới. Với thành kiến nặng nề, nàng bắt đầu đọc phần ông giải thích chuyện đã xảy ra ở Netherfield. Nàng đọc vội vàng đến mức gần như không đủ sức tiếp nhận nội dung. Vì quá nôn nóng muốn biết câu tiếp theo sẽ nói gì, nàng chẳng còn tâm trí để hiểu ý nghĩa của câu đang đọc trước mắt. Lời ông nói rằng mình tin chị nàng không có tình cảm gì, nàng lập tức cho là dối trá. Đến đoạn ông giải thích lý do chính đã ngăn cản cuộc hôn nhân, nàng giận đến mức không còn muốn công bằng với ông chút nào. Dù ông có hối hận về chính hành động của mình đi nữa, cũng chẳng có lời nào trong thư khiến Elizabeth hài lòng. Lá thư không chứa chút ăn năn nào, chỉ toàn là sự ngạo mạn. Từ đầu đến cuối, nó đều kiêu căng và xấc xược.

Nhưng đến đoạn nói về ông Wickham, tình hình lại khác hẳn. Nếu điều đó là thật, thì mọi suy nghĩ quý giá nàng từng gìn giữ về anh ta sẽ sụp đổ hoàn toàn. Hơn nữa, nội dung ấy giống đến kinh ngạc với những gì chính anh ta từng kể về bản thân mình. Cố trấn tĩnh để đọc tiếp, lòng nàng càng thêm đau đớn, cảm xúc càng rối bời khó tả. Sự sửng sốt, bất an, thậm chí cả nỗi sợ hãi đè nặng lên nàng. 'Chắc chắn là dối trá! Không thể nào như vậy được! Chắc chắn là một lời dối trá độc ác!' Nàng thốt lên như thế nhiều lần, cố không tin bất cứ điều gì trong đó. Đọc hết lá thư, nhưng một hai trang cuối nàng gần như không hiểu nổi nội dung, vội vàng gấp lại. Nàng tự nhủ sẽ không bao giờ nhìn hay đọc lá thư này thêm lần nào nữa.

Lòng rối bời đến vậy, suy nghĩ không thể dừng lại ở đâu, nàng cứ thế bước đi mãi. Nhưng vô ích. Chưa đầy ba mươi giây, nàng đã mở lá thư ra lần nữa. Cố trấn tĩnh hết mức có thể, nàng lại bắt đầu đọc, vẫn đau đớn như trước, toàn bộ những gì liên quan đến ông Wickham. Nàng tự ép mình xem xét ý nghĩa của từng câu một. Mối quan hệ giữa anh ta và gia đình Pemberley đúng y như chính anh ta từng kể. Nàng chưa từng biết ông Darcy quá cố đã tử tế đến thế nào, nhưng điều này cũng khớp với lời anh ta. Đến đây, hai câu chuyện còn ủng hộ lẫn nhau. Nhưng đến đoạn nói về di chúc thì khác hẳn. Nàng vẫn còn nhớ rõ những gì anh ta từng nói về chức vụ giáo sĩ. Nhớ lại cả lời lẽ anh ta từng dùng, nàng không thể không cảm thấy rằng một trong hai bên chắc chắn đang nói dối trắng trợn. Trong vài phút, nàng tự an ủi rằng phía mình mong muốn tin tưởng không hề sai. Nhưng khi đọc đi đọc lại thật kỹ nội dung cụ thể rằng anh ta đã từ bỏ mọi quyền lợi với chức vụ giáo sĩ đó để đổi lấy một khoản tiền lớn, ba nghìn bảng, nàng lại không thể không do dự. Nàng đặt lá thư xuống, cố công bằng cân nhắc mọi tình huống. Nàng suy nghĩ xem lời bên nào là thật, nhưng chẳng đi đến đâu. Cả hai bên đều chỉ khăng khăng theo lời mình. Nàng lại bắt đầu đọc tiếp. Càng đọc từng dòng, nàng càng nhận ra rõ hơn rằng điều mà trước đây nàng tin chắc không có lời lẽ khéo léo nào có thể giải thích hành động của ông Darcy mà không mang tiếng ác độc, thì giờ đây thực ra có thể cho thấy ông hoàn toàn không có lỗi gì từ đầu đến cuối. Ông Darcy không ngần ngại nói rằng ông Wickham đã tiêu tiền phung phí và sống buông thả nói chung. Elizabeth vô cùng sốc trước lời đó. Cú sốc càng lớn hơn vì nàng không thể đưa ra bất kỳ bằng chứng nào cho thấy điều đó là bất công. Về phần ông Wickham, nàng chưa từng nghe gì trước khi anh ta gia nhập đội dân quân. Một thanh niên tình cờ gặp ở London đã rủ anh ta nối lại mối quen biết cũ, và chính lời rủ ấy khiến anh ta nhập ngũ. Ở Hertfordshire, ngoài những gì chính anh ta kể lại, không ai biết gì về cuộc sống trước đây của anh ta. Dù có thể tìm hiểu được bản chất thật của anh ta, Elizabeth chưa bao giờ muốn tìm hiểu. Bởi chỉ nhìn gương mặt, giọng nói và cử chỉ, nàng đã lập tức tin rằng anh ta có đủ mọi đức tính. Nàng cố nhớ lại dù chỉ một hành động tốt nào đó có thể cứu anh ta khỏi lời buộc tội của ông Darcy. Nàng cố tìm dù chỉ một dấu vết của sự trung thực khác thường hay tấm lòng nhân hậu. Ít nhất, nàng muốn dựa vào việc anh ta có nhiều đức tính hơn hẳn để xem những gì ông Darcy gọi là nhiều năm lười biếng và trụy lạc chỉ là một lần lầm lỡ nhất thời. Nhưng không một ký ức nào như vậy hiện ra. Nàng có thể hình dung ngay lập tức dáng vẻ quyến rũ và tài ăn nói của anh ta. Nhưng ngoài việc cả xóm giềng đều có ấn tượng tốt về anh ta, và sự mến mộ anh ta có được nhờ khéo giao tiếp trong các buổi ăn tối của sĩ quan, nàng không nhớ được ưu điểm nào sâu sắc hơn. Sau khi dừng lại suy nghĩ hồi lâu về chuyện này, nàng lại đọc tiếp lá thư. Nhưng, ôi, mưu kế tiếp theo của ông Wickham nhắm vào cô Darcy lại phần nào được xác nhận bởi chính cuộc trò chuyện nàng có với đại tá Fitzwilliam vào sáng hôm trước. Cuối thư còn có lời khuyên rằng nếu muốn xác minh mọi việc, nàng có thể hỏi đại tá Fitzwilliam. Ông ấy đã từng nói rõ rằng mình biết hết mọi chuyện của người em họ, và nhân cách của ông cũng không có gì đáng ngờ. Có lúc nàng gần như đã quyết định sẽ đến gặp ông để hỏi cho rõ. Nhưng lời thỉnh cầu như vậy quá khó xử. Và nàng tin chắc rằng nếu ông Darcy không thể chắc chắn được sự xác nhận của người em họ, hẳn ông sẽ không bao giờ đưa ra đề nghị ấy. Niềm tin đó khiến nàng cuối cùng dẹp bỏ hoàn toàn ý định này.

Buổi tối đầu tiên gặp nhau tại nhà ông Philips, cuộc trò chuyện với ông Wickham hiện lại trong đầu nàng không sót một chi tiết nào. Nhiều điều anh ta từng nói vẫn còn nguyên vẹn trong trí nhớ. Giờ đây nàng mới sốc khi nhận ra việc kể những chuyện như vậy cho một người xa lạ là thiếu đứng đắn đến mức nào. Nàng cũng ngạc nhiên với chính mình vì trước đây không hề nhận ra điều đó. Nàng nhận ra việc anh ta xông xáo phơi bày hoàn cảnh riêng của mình như thế là thiếu tế nhị đến mức nào, và lời nói của anh ta mâu thuẫn với hành động ra sao. Anh ta từng lớn tiếng tuyên bố rằng gặp ông Darcy chẳng khiến mình sợ hãi chút nào. Ông Darcy có thể rời khỏi vùng này, còn anh ta thì sẽ ở lại. Vậy mà ngay tuần sau đó, anh ta lại tránh mặt buổi vũ hội ở Netherfield. Nàng cũng nhớ ra rằng cho đến khi gia đình Netherfield rời khỏi vùng, anh ta chưa từng kể chuyện ấy với ai ngoài một mình nàng. Nhưng khi họ đã rời đi, chuyện ấy lại trở thành đề tài bàn tán khắp nơi. Nàng còn nhớ lời anh ta từng cam kết rằng vì kính trọng người cha, anh ta sẽ không bao giờ để lộ lỗi lầm của người con. Vậy mà sau đó, anh ta không hề do dự, cũng chẳng chút áy náy, thẳng tay bôi nhọ danh dự ông Darcy. Giờ đây mọi chuyện liên quan đến ông Wickham hiện ra khác hẳn biết bao! Sự quan tâm anh ta dành cho cô King giờ chỉ còn là toan tính đáng ghét, thuần túy nhắm vào tiền bạc. Việc gia tài của cô ấy không nhiều cũng không còn là bằng chứng cho thấy anh ta không đòi hỏi nhiều. Điều đó chỉ cho thấy sự nôn nóng vơ vét bất cứ thứ gì trong tầm tay. Ngay cả cách anh ta đối xử với chính Elizabeth, giờ đây cũng không thể xem là xuất phát từ một tấm lòng đáng khen. Anh ta hoặc đã hiểu sai về gia sản của nàng, hoặc chỉ đang thỏa mãn lòng tự ái bằng cách khuyến khích thứ tình cảm mà chính nàng đã quá khinh suất để lộ ra. Chút thiện cảm còn sót lại dành cho anh ta cứ thế phai nhạt dần. Nàng cũng không thể không thừa nhận những điều càng khiến lời ông Darcy đáng tin hơn. Từ lâu, khi Jane hỏi, ông Bingley đã quả quyết rằng ông Darcy không hề có lỗi trong chuyện đó. Thái độ của ông Darcy đúng là kiêu ngạo, khó gần. Nhưng suốt thời gian quen biết, nhất là gần đây khi được gần gũi ông nhiều hơn, Elizabeth chưa từng thấy dấu vết nào cho thấy ông là người vô nguyên tắc hay bất công. Cũng chẳng có dấu hiệu nào cho thấy ông thiếu đức tin hay có thói quen thiếu đạo đức. Họ hàng đều kính trọng và quý mến ông. Ngay cả ông Wickham cũng phải công nhận ông là một người anh tốt. Chính nàng cũng nhiều lần nghe ông nói về em gái mình bằng giọng trìu mến. Vậy nên hẳn ông cũng không phải người thiếu tình cảm ấm áp. Nếu ông Wickham hành động đúng như lời anh ta kể, thì việc chà đạp lẽ phải nghiêm trọng đến vậy khó lòng giấu được cả thế gian. Việc một người có thể làm những chuyện như thế lại là bạn thân của một người dễ mến như ông Bingley cũng thật khó hiểu.

Elizabeth thật sự thấy hổ thẹn với chính bản thân mình. Dù nghĩ về ông Darcy hay nghĩ về ông Wickham, nàng đều không thể tránh khỏi ý nghĩ rằng mình đã mù quáng, thiên vị, để định kiến chi phối đến mức vô lý. 'Tôi đã cư xử hèn hạ biết bao!' Nàng thốt lên. 'Tôi, kẻ vẫn tự hào về con mắt nhìn người! Tôi, kẻ vẫn đánh giá quá cao khả năng phán đoán của bản thân! Tôi đã bao lần coi thường tấm lòng rộng lượng, công bằng của chị mình, để rồi thỏa mãn lòng tự ái bằng những nghi ngờ vô căn cứ. Nhận ra điều này thật xấu hổ biết bao! Nhưng đó cũng là sự xấu hổ hoàn toàn xứng đáng! Dù có yêu say đắm, tôi cũng không thể mù quáng đến thảm hại hơn thế này. Nhưng thứ khiến tôi trở nên ngu ngốc không phải tình yêu, mà là lòng tự ái. Ngay từ lúc mới quen, tôi đã vui mừng vì được một người để ý, lại tổn thương vì bị người kia thờ ơ, nên đã để định kiến và sự thiếu hiểu biết dẫn dắt trong chuyện liên quan đến cả hai người, xua đuổi mất lý trí. Cho đến tận lúc này, tôi chưa từng hiểu rõ chính mình.'

Rời khỏi những suy nghĩ về chính bản thân mình, chuyển sang Jane, rồi từ Jane sang ông Bingley, nàng chợt nhớ lại rằng lời giải thích của ông Darcy về chuyện này trước đây có vẻ rất thiếu sót. Nàng đọc lại đoạn đó. Đọc lần thứ hai, cảm nhận của nàng hoàn toàn khác trước. Nếu ở việc này nàng không thể không tin lời ông, thì ở việc kia làm sao nàng có thể từ chối tin ông theo cách tương tự? Ông khẳng định chắc chắn rằng mình hoàn toàn không nhận ra Jane có tình cảm với ông Bingley. Nàng không thể không nhớ lại suy nghĩ mà Charlotte vẫn luôn giữ. Nàng cũng không thể phủ nhận rằng lời ông miêu tả về Jane là đúng. Trái tim Jane dù nồng nhiệt nhưng bên ngoài hiếm khi bộc lộ. Trong thái độ và cử chỉ của chị luôn có một sự mãn nguyện dịu dàng, điều không thường đi kèm với một tâm hồn nhạy cảm sâu sắc. Đến đoạn ông chỉ trích gia đình mình bằng những lời vừa đáng xấu hổ vừa xác đáng, Elizabeth cảm thấy vô cùng hổ thẹn. Sự thật của lời chỉ trích ấy quá rõ ràng để có thể phủ nhận. Việc ông đặc biệt nhắc đến những gì đã xảy ra tại buổi vũ hội Netherfield, theo lời ông, đã củng cố mọi ác cảm ban đầu của ông. Điều đó in sâu trong lòng ông Darcy bao nhiêu thì cũng in sâu trong lòng Elizabeth bấy nhiêu. Không phải lời khen dành cho nàng và chị gái là hoàn toàn không có tác dụng gì. Lời ấy phần nào an ủi được nàng. Nhưng nó không thể xoa dịu nỗi đau vì sự khinh miệt mà chính những người còn lại trong gia đình đã tự chuốc lấy. Nàng nghĩ rằng nỗi thất vọng của Jane thực ra bắt nguồn từ chính hành động của những người thân gần gũi nhất. Và khi nghĩ lại rằng danh tiếng của cả hai chị em sẽ bị tổn hại nặng nề đến thế nào vì lối cư xử thiếu ý tứ ấy, nàng chìm trong nỗi chán nản sâu sắc chưa từng cảm thấy trước đây.

Buông mình theo đủ loại suy nghĩ, nàng xem xét lại mọi chuyện đã xảy ra và cân nhắc xem điều gì mới là sự thật. Nàng lang thang suốt hai tiếng đồng hồ trên con đường, cố gắng bằng mọi cách để làm quen với sự thay đổi đột ngột và lớn lao này. Cuối cùng, mệt mỏi, và nghĩ rằng mình đã vắng nhà quá lâu, nàng quay trở về. Bước vào nhà, nàng mong mình vẫn trông vui vẻ như thường lệ. Nàng quyết tâm nén lại những suy nghĩ khiến mình không thể trò chuyện với người khác. Nàng nhanh chóng được biết rằng, trong lúc nàng vắng mặt, hai vị quý ông từ Rosings đã lần lượt ghé thăm. Ông Darcy chỉ ở lại vài phút để chào tạm biệt. Còn đại tá Fitzwilliam thì đã ngồi đợi nàng trở về ít nhất một tiếng đồng hồ, thậm chí gần như đã định đi bộ theo tìm nàng. Elizabeth đành phải giả vờ tiếc nuối vì không gặp được ông. Nhưng thật ra nàng vô cùng mừng rỡ. Đại tá Fitzwilliam giờ đây không còn là điều nàng bận tâm nữa. Nàng chỉ có thể nghĩ đến lá thư mà thôi.